Hüküm Hesaplama Rehberi: Harç, Vekalet Ücreti ve Yargılama Gideri Kalemleri
Hüküm yazarken en sık düşülen tuzak, dosyadaki bütün paraları tek bir tutar gibi düşünmektir. Oysa kararın sonundaki harç, vekalet ücreti ve yargılama gideri birbirinden ayrı üç şeydir. Farklı yerlere ödenir, farklı mantıkla hesaplanır ve çoğu zaman farklı taraflara yüklenir. Hüküm hesabı da aslında bu üç kalemi karara göre ayırıp doğru tutarla, doğru tarafa yazmaktan ibarettir.
Üç ayrı kalem
- Karar ve ilam harcı — Devlete ödenen paradır. Kabulde çoğunlukla dava değeri üzerinden (nispi), rette ise genellikle sabit (maktu) çıkar.
- Vekalet ücreti — Kazanan tarafın avukatına değil, tarafın kendisine hükmedilir. Sadece vekille temsil edilen taraf için yazılır; avukatı olmayan taraf için çıkmaz.
- Yargılama gideri — Tarafın kendi cebinden çıkan masraflardır: başvurma harcı, tebligat-posta, bilirkişi, keşif, tanık gideri gibi. Kaybeden taraftan alınır.
Bu üçü aynı hükümde yan yana dursa da birbirine karışmaz. Harç sabit çıkarken vekalet ücreti dava değeri üzerinden hesaplanabilir; birinin sonucu ötekini etkilemez.
Hangi sırayla hesaplanır?
Her dosyada aşağı yukarı şu sırayı izlersiniz:
- Kararın yönünü belirleyin. Dava kabul mü, ret mi, kısmen mi kabul edildi? Yoksa feragat, sulh, açılmamış sayılma gibi bir sonuç mu var?
- Dava değeri ile kabul edilen tutarı ayırın. Para ile ölçülen davalarda bütün oran hesabı bu iki rakama dayanır.
- Harç matrahını bulun. Harç, kabul edilen tutar üzerinden mi yoksa maktu mu alınacak?
- Yatırılan harçları düşün. Peşin ve tamamlama harcı, alınması gereken harçtan mahsup edilir; kalan tahsil edilir, fazla varsa iade edilir.
- Vekalet ücretini taraf taraf hesaplayın. Avukatı olan taraf için, kabul/ret durumuna göre.
- Giderleri toplayın ve paylaştırın. Kalemleri tek tek yazıp karara göre bölüştürün.
- Artan avansı iade edin. Kullanılmayan gider avansı, karar kesinleşince yatırana geri döner.
Neden karar yönü her şeyi değiştirir?
Aynı 100.000 TL'lik alacak davası düşünelim:
- Tam kabul olursa: harç 100.000 TL üzerinden nispi; davacı lehine vekalet ücreti; davacının giderleri davalıya yüklenir.
- Tam ret olursa: harç genellikle maktu; davalı lehine vekalet ücreti; davacının giderleri davacı üzerinde kalır.
- 40.000 TL kısmen kabul olursa: harç 40.000 TL üzerinden; hem davacı (kabul edilen kısım) hem davalı (reddedilen kısım) lehine ayrı ayrı vekalet ücreti; giderler %40-%60 oranında paylaştırılır.
Yani girdiğiniz rakamlar aynı olsa bile, kararın yönü değiştikçe her kalem başka bir sonuç verir. O yüzden ilk iş her zaman kararın yönünü doğru tespit etmektir.
Devamı
Her karar yönü ve her kalem için ayrı, örnekli anlatımlar var: kısmen kabulde oran hesabı, kira tespiti davası, feragat ve ön inceleme ayrımı, açılmamış sayılma, konusuz kalma, tüketici muafiyeti, harç ve giderler. Bu rehber hepsinin çıkış noktası.
Hesap sonucunu doğrudan karara geçirmeden önce dosyadaki tahsilat, emanet ve taraf-vekil kayıtlarıyla bir kez karşılaştırın. Buradaki anlatım yol gösterir; son sözü dosyanın kendisi ve güncel tarife söyler.