Karar Verilmesine Yer Olmadığına (Konusuz Kalma) Kararında Gider ve Harç Hesabı
Dava konusuz kaldığında mahkeme uyuşmazlığın esasını kabul veya ret bakımından sonuçlandırmaz; hüküm "karar verilmesine yer olmadığına" (KVYO) şeklinde kurulur. Ancak bu sonuç, gider, harç ve vekalet bakımından değerlendirme yapılmasını engellemez.
Temel soru: kim sebebiyet verdi?
HMK m.331'e göre davanın konusuz kalması nedeniyle esas hakkında karar verilmesine gerek kalmayan hallerde hakim, davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerini takdir eder. Bu nedenle iki soru önemlidir:
- Dava açıldığı anda kim haklı görünüyordu?
- Davanın açılmasına kim sebebiyet verdi?
İki temel senaryo
Davalı sebebiyet verdiyse
Davalı dava açılmasına sebep olmuş veya dava açıldığı tarihte davacı haklı görünüyorsa:
- Davacı lehine vekalet ücreti gündeme gelir.
- Davacının yaptığı giderler davalıdan alınarak davacıya verilir.
- Bakiye karar harcı kural olarak davalı taraf üzerinden tamamlanır.
Örnek: Alacak davası açıldıktan sonra davalı borcu öderse dava konusuz kalır; ancak dava açıldığında davacı haklı olduğu için gider ve vekalet davalıya yüklenir.
Davacı sebebiyet verdiyse
Dava açıldığı anda davacı haksız/gereksiz dava açmış görünüyorsa:
- Davalı lehine vekalet ücreti gündeme gelebilir.
- Davacının giderleri kendi üzerinde bırakılır; davalının gideri varsa davacıdan alınır.
- Bakiye karar harcı davacı taraf üzerinden tamamlanır.
Taraflar giderlerini kendi üzerinde bırakırsa
Taraflar yargılama gideri/vekalet ücreti talep etmiyorsa karşı tarafa parasal tahsil kalemi yazılmaz; ancak hükümde giderlerin tarafların kendi üzerinde bırakıldığı açıkça gösterilir.
Harç, gider paylaşımından ayrı kontrol edilir
Tarafların birbirinden gider istememesi, kamuya ödenecek karar ve ilam harcını ortadan kaldırmaz. Bu durumda maktu karar harcı davacı taraf üzerinden tamamlanır; peşin/tamamlama harcı yeterliyse yeniden harç alınmasına yer olmadığı, fazla varsa iade sonucu çıkar.
Yargılama giderine neler girer?
Yargılama gideri kapsamına başvurma, karar ve ilam harçları, tebligat-posta, keşif, bilirkişi, tanık ve benzeri masraflar girer. Peşin harç ve tamamlama harcı ayrı harç alanlarında girildiğinden yargılama gideri alanına tekrar yazılmamalıdır (mükerrerlik olur).
Vekalet ücreti
Konusuz kalmada karşı vekalet ücreti, tarafın vekille temsili ve gider sorumluluğu sonucuna göre değerlendirilir. AAÜT m.6 uyarınca uyuşmazlık ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar giderilmişse tarife ücretinin yarısı, sonrasında giderilmişse tamamı gündeme gelir.
Avans iadesi unutulmamalı
Taraflar giderlerini kendi üzerinde bıraksa bile, artan gider avansı varsa HMK m.333 uyarınca karar kesinleştiğinde ilgili tarafa iade edilir. Bu iade, karşı taraftan tahsil edilen gider değil, kullanılmayan avans bakiyesinin iadesidir.
Harç muafiyeti veya adli yardım varsa bakiye harç ve gider cümlesi değişir. Harç muafiyeti yalnızca kamuya tahsil edilecek harcı etkiler; vekalet ve fiili gider kendiliğinden ortadan kalkmaz.