Yargılama Giderleri Nelerdir ve Hükümde Nasıl Yazılır? Gider Avansı İadesi
Yargılama gideri, tarafın cebinden çıkan zorunlu masraflardır ve haksız çıkan taraftan alınır (HMK m.326). Harç ve vekalet ücretinden ayrı bir kalemdir.
Hangi kalemler yargılama gideridir?
HMK m.323 kapsamında:
- Başvurma harcı, karar ve ilam harçları
- Tebligat ve posta giderleri
- Dosya ve evrak giderleri
- Keşif gideri
- Bilirkişi ücreti
- Tanık ücreti ve yol gideri
- Resmi kurumlardan belge alma giderleri
Bu kalemler genellikle tarafça yatırılan gider avansından kullanılır ve hükümde toplam yargılama gideri içinde gösterilir.
Kritik ayrım: Başvurma harcı ve peşin harç
- Başvurma harcı bir yargılama gideridir ve davanın kabulünde diğer giderlerle birlikte davalıya yüklenir. Gider dökümünde ayrı alanı vardır.
- Peşin harç ve tamamlama/ıslah harcı ise ayrı harç alanlarında girildiğinden gider alanına tekrar yazılmamalıdır — yoksa mükerrer yük doğar.
Vekalet ücreti gider toplamına eklenmez
Vekalet ücreti HMK bakımından yargılama giderlerinden sayılsa da hükümde ayrı kalem olarak hesaplanır; yargılama gideri alanına ayrıca eklenmez.
Kısmen kabulde giderin paylaşımı
- Davacı gideri kabul oranında davalıya yüklenir, kalanı davacı üzerinde bırakılır.
- Davalı gideri ret oranında davacıya yüklenir, kalanı davalı üzerinde bırakılır.
Örnek: Davacı gideri 10.000 TL, kabul oranı %40 → 4.000 TL davalıdan alınır, 6.000 TL davacı üzerinde kalır.
Kalem dökümü neden önemli?
Gider "10.000 TL yargılama gideri" diye tek satır yazılabilir; ama başvurma harcı, bilirkişi, keşif, tebligat, tanık ve diğer masraflar ayrı ayrı dökülürse hüküm daha denetlenebilir olur. Araçta kalem dökümü açıldığında bu tutarlar otomatik toplanır ve hüküm özetinde tek tek gösterilir.
Artan gider avansı iadesi
Gider avansının kullanılmayan kısmı yargılama gideri değildir; karar kesinleştiğinde yatırana iade edilir.
Örnek: 5.000 TL avans yatırıldı, 1.250 TL kullanıldı.
- Yargılama gideri (kullanılan): 1.250 TL
- İade edilecek bakiye: 5.000 − 1.250 = 3.750 TL
Bu iade, karşı taraftan tahsil edilen gider değildir; kullanılmayan avansın yatırana iadesidir. Kullanılan tutarın hangi avanstan (davacı/davalı) çıktığı UYAP emanet ve sarf kayıtlarından doğrulanmalıdır.
Hüküm fıkrasında gider cümlesi: toplam gider, karşı taraftan alınacak tutar ve taraf üzerinde bırakılan kısım açıkça gösterilmelidir. Kısmen kabulde yalnızca "oranında" demek çoğu zaman yetersizdir; tutar rakamla yazılmalıdır (HMK m.297).