Karar ve İlam Harcı Hesabı: Peşin Harç, Tamamlama Harcı, Bakiye ve Fazla Harç İadesi
Karar ve ilam harcı, hükümdeki üç mali kalemden devlete ödenen olanıdır. Vekalet ücreti ve yargılama giderinden bağımsız hesaplanır.
Nispi mi, maktu mu?
- Kabul / kısmen kabul: nispi karar harcı. Matrah, hüküm altına alınan (kabul edilen) tutardır.
- Tam ret: genellikle maktu karar harcı doğar.
Mahsup mantığı
Davacı dava açarken peşin harç yatırır; dava değeri sonradan artmışsa tamamlama (ıslah) harcı yatırılır. Bakiye şöyle bulunur:
Bakiye harç = Alınması gereken karar harcı − (Peşin harç + Tamamlama harcı)
- Sonuç pozitifse: bakiye, sorumlu taraftan tahsil edilir.
- Sonuç negatifse: fazla yatırılmış demektir; talep ve kesinleşme şartıyla yatırana iade edilir.
Çalışılmış örnek
- Dava değeri (kabul): 100.000 TL
- Alınması gereken karar harcı: 6.831 TL (varsayım; güncel binde 68,31 oran üzerinden)
- Peşin yatırılan: 1.707,75 TL (dörtte bir peşin)
Bakiye = 6.831 − 1.707,75 = 5.123,25 TL → davalıdan tahsil edilir (tam kabulde).
Peşin harç aynı zamanda yargılama giderdir
Davacının devlete ödediği (mahsup edilen) peşin harç, yargılama gideri olarak da davalıdan alınıp davacıya verilir (HMK m.323 ve haksız çıkana yükleme kuralı m.326). Ancak bu, başvurma harcı gibi gider alanına ayrıca yazılan kalemlerle karıştırılmamalıdır. Peşin ve tamamlama harcı harç alanında; başvurma harcı gider alanında izlenir.
Fazla harç iadesinde çifte tahsilat yasağı
Alınması gerekenden fazla harç çıkması durumunda (ör. tam retde nispi peşin harç yatırılmış, ama maktu harç alınıyor), fazla tutar talep ve karar kesinleşmesi şartıyla yatırana iade edilir (HK m.31, HMK m.332).
Önemli: Sebepsiz zenginleşme yasağı (TBK m.77) ve çifte tahsilatın önlenmesi gereği, davacıya iade edilecek fazla harç, aynı zamanda yargılama gideri olarak davalıya yükletilemez. Davalı yalnızca alınması gereken net karar harcından (kısmen kabulde kabul edilen kısma isabet eden tutardan) sorumludur.
Muafiyet kontrolü
Taraflardan biri kamu kurumu veya harçtan muaf ise muafiyet öncelikle kamuya tahsil edilecek bakiye harç bakımından değerlendirilir. Vekalet ücreti ve yargılama gideri bundan etkilenmez. Muafiyet mutlak kabul edilmemeli; ilgili kurumun özel kanunu ve dava türü kontrol edilmelidir.
Kanun yolu harçları (istinaf/temyiz başvuru harçları) ilk derece karar harcıyla karıştırılmamalı, ayrı süreç olarak izlenmelidir.